Një guidë këshillash nga mjekësia amerikane për sëmundjet e prostatës

Nga David T. Derrer Prostata është një gjëndër e vogël që ndodhet poshtë fshikëzës dhe gjendet vetëm tek meshkujt. Një prostatë norm...

Nga David T. Derrer

Prostata është një gjëndër e vogël që ndodhet poshtë fshikëzës dhe gjendet vetëm tek meshkujt. Një prostatë normale është sa madhësia e një arre. Gjëndra e prostatës prodhon shumicën e lëngjeve, ajo çon në prodhimin e spermës. Ajo rrethon një tub të quajtur uretra mashkullore, e cila mbart urinën (nga fshikëza) dhe spermën (nga prostati dhe gjëndrat e  tjera të seksit) përmes penis-it dhe jashtë trupit.
medical_doctors
Ndryshimi i prostatës
Normalisht, prostata zmadhohet me rritjen e moshës së mashkullit. Rritja e prostatës varet nga hormonet seksuale (hormone seksuale) mashkullore (testosteron), i cili prodhohet në testikuj.
Rritja e prostatës mund të bllokojë uretrën (uretra mashkullore), çka mund të ndryshojë mënyrën e të urinuarit. Ky zmadhim është quajtur zmadhimi i prostatës beninj-e, por nuk është kancer.
Zmadhimi i prostatës beninj-e zakonisht fillon rreth uretrës, brenda prostatës. Ajo mund të shkaktojë simptoma, si:
-Rrjedhje të dobët urinar-e;
-Urinim të shpeshtë, veçanërisht gjatë natës;
-Një nevojë të menjëhershme për urinim;
-Vështirësi në fillimin e urinimit;
-Dhimbje gjatë urinimit.
Gjëndra e prostatës është e lokalizuar afër nervave, qelizave të gjaku-t dhe muskujve që janë të nevojshme për të kontrolluar funksionin e fshikëzës dhe për të arritur ereksion-in.
Kanceri i prostatës
Kanceri i prostatës (prostata) zhvillohet kur qelizat në gjëndrat e prostatës rriten më shpejt sesa në prostatën normale, duke formuar një tumor malinj. Pjesa më e madhe e kancerave të prostatës rriten ngadalë në krahasim me llojet e tjera.
Kanceri i prostatës së hershme (ose lokalizuar) nënkupton që qelizat kanceroze janë rritur, por ato nuk janë shpërndarë në pjesë të tjera të trupit, siç janë kockat dhe nyja limfatike. Ky është quajtur kancer prostate i avancuar.
Shkaqet dhe simptomat
Ndërkohë që shkaqet e kancer-it të prostatës janë të panjohura, shanset e zhvillimit të kancerit të prostatës rriten:
-Me rritjen e moshës – ajo prek kryesisht meshkujt mbi moshën 65 vjeçare;
-Nëse babai ose vëllai juaj ka patur kancerin e prostatës;
-Nëse ju keni një histori familjare me kancerin e gjirit.
Në 5-10% të meshkujve me kancerin e prostatës, historia mjekësore familjare mund të përcaktojë se ato kanë gjene të trashëguara që kontribuojnë në zhvillimin e kancerit.
Ju mund të keni një gjen të trashëguar të kancerit të prostatës, nëse ju keni:
-Të afërt të shumtë me kancerin e prostatës ose me kancerin e gjirit (nga ana e familjarëve të mamasë ose të babait).
-Meshkuj të rinj të afërt me kancerin e prostatës (nën moshën 50 vjeçare).
Nëse jeni të shqetësuar rreth historisë familjare për kancerin e prostatës, ju mund të pyesni doktorin tuaj për t’ju referuar në një klinikë për kancerin ose tek një urolog për t’ju këshilluar në lidhje me testet e përshtatshme për ju dhe familjen tuaj.
Simptomat e kancerit të prostatës
Prostata në fazat e saj të fillimit shumë rrallë shkakton simptoma. Kjo ndodh për shkak se kanceri nuk është mjaftueshëm i madh për të vendosur presion mbi uretrën.
Nëse kanceri rritet dhe zhvillohet përtej prostatës (kanceri i avancuar), mund të shkaktojë:
-Dhimbje ose djegie gjatë urinim-it;
-Rritje të frekuencës ose vështirësi në urinim;
-Gjak në urinë;
-Dhimbje në shpinë ose në ije.
Kanceri i avancuar i prostatës mund të ushtrojë presion mbi uretrën dhe të shkaktojë probleme urinar-e, por më pas ka shumë mundësi që të shkaktojë edhe probleme të tjera dhe simptoma serioze.
Këto simptoma janë të zakonshme ndaj gjendjeve të tjera dhe nuk mund të jenë shenjë e kancerit të avancuar të prostatës. Nëse ju jeni të shqetësuar rreth kancerit ose jeni duke përjetuar ndonjë nga këto simptoma, duhet të flisni me doktorin tuaj të përgjithshëm (GP).
Çfarë është zgjerimi i prostatës?
Prostata është një gjëndër e vogël e vendosur në mes të kockës pubik-e dhe rektumit që kontribuon në procesin e marrjes së lëngut seminal. Ajo rrethon uretrën (uretra mashkullore) në hapjen e fshikëzës urinar-e. Një problem i zakonshëm i prostatës është hiperplazi-a beninj-e prostatike (e njohur edhe si hipertrofi beninje prostatike) apo zgjerimi i prostatës. Kjo zakonisht ndodh në meshkujt rreth moshës 50 vjeçare. Kjo gjëndër sjell probleme gjatë urinim-it. Në disa raste, simptomat urinare janë të shkaktuara nga çrregullime të rënda të prostatës apo fshikëzës.
Çfarë e shkakton zgjerimin e prostatës?
Shkaqet e zgjerimit të prostatës akoma nuk dihen, por ndoshta janë të lidhura me moshën dhe me hormonet mashkullore.
Çfarë mund të bëni ju?
Konsultohuni menjëherë me doktorin kur simptomat shfaqen. Në veçanti, shkoni tek doktori nëse simptomat shkaktojnë stres, janë të lidhura me dhimbjet e barkut ose urina është e mbajtur. Në momentin që simptomat zhvillohen ata mbeten të vazhdueshme. Pa kujdesin mjekësor, gjendja mund të përkeqësohet dhe të shkaktojë stres.
Mundohuni që të shmangni ilaçet dhe substancat e tjera që përkeqësojnë gjendjen. Kjo mund të përfshijë alkool-in, ilaçet që janë përdorur për të trajtuar depresion-in ose sëmundjen e Parkinsonit (sëmundja Parkinson), disa ilaçe të zemrës, të kollës dhe të së ftohurës
Këto këshilla vetëkujdesjeje mund të jenë përfituese:
-Shmangni lagështirën dhe temperaturat e ulëta;
-Mos e lejoni që fshikëza juaj të mbushet shumë plot. Urinoni sa më shpejt që ju vjen ndjesia për urinim;
-Mundohuni që të pushoni kur urinoni;
-Kur bëni rrugë të gjatë me makinë, bëni ndalime të shpeshta për të urinuar;
-Sapo të jetë e mundur, uluni në karrike të forta në vend të karrikeve të buta;
-Zvogëloni marrjen e kafes dhe alkoolit dhe shmangni sa më shumë që të jetë e mundur ushqimet pikante;
-Shmangni marrjen e lëngjeve kur shkoni për të fjetur;
-Reduktoni stresin;
-Mos pini cigare;
-Shmangni ilaçet e antihistaminikë-ve.
Çfarë mund të bëj doktori juaj
-Të përcaktojë shkakun e simptomave dhe çrregullimeve të sëmundjeve të tjera;
-Të bëjë një ekzaminim rektal digital (DRE) të prostatës;
-Të bëjë teste të gjaku-t dhe të urinës;
-Të bëjë një ekzaminim me ultratingull të veshkave dhe fshikëzës për mbajtjen e urinës;
-T’ju japë ilaçet e përshtatshme për të ndihmuar në relaksim-in e muskujve të fshikëzës;
-Të bëjë kirurgji për të liruar simptomat.


  1. Çfarë është kanceri i prostatës?
Kanceri i prostatës zhvillohet në prostatën e meshkujve. Ajo ka madhësinë e një arre dhe ndodhet pak poshtë fshikëzës që prodhon një pjesë nga lëngu i spermës. Është një nga llojet e kancerit më të shpeshtë tek meshkujt pas kancerit të lëkurës. Kanceri i prostatës rritet ngadalë dhe mund t’ju sjellë dëme serioze. Por ka dhe lloje kanceresh prostate që janë më agresive dhe përhapen shpejt, e për to nuk ka trajtim.

  1. Simptomat e kancerit të prostatës
Në fazat e para, meshkujt mund të mos kenë simptoma. Më vonë, simptomat mund të përfshijnë: urinim të vazhdueshëm, veçanërisht gjatë natës; ndalim të urinimit për një kohë të gjatë; proces urinar të dobët ose me ndërprerje; ndjesi djegieje apo të dhimbshme gjatë urinimit; gjak në urinë apo spermë. Kanceri i avancuar i prostatës mund t’ju shkaktojë dhimbje në pjesën tuaj të pasme apo dhe në kofshët e sipërme
-Dhimbje ose djegie gjatë urinim-it;
-Rritje të frekuencës ose vështirësi në urinim;
-Gjak në urinë;
-Dhimbje në shpinë ose në ije.

  1. Prostatë e zgjeruar apo kancer prostate?
Prostata mund të bëhet më e madhe me kalimin e moshës tek meshkujt, ndonjëherë duke ushtruar presion tek fshikëza dhe shkakton simptoma të ngjashme me kancerin e prostatës. Por nuk është një lloj kanceri, dhe mund të trajtohet nëse simptomat bëhen të bezdisshme. Një problem tjetër që mund të shkaktojnë simptoma urinare është prostatitisi. Ky është një lloj infeksioni ose inflamacioni që mund  t’ju sjellë ethe, por në shumicën e rasteve trajtohet me ilaçe.
Cilat janë simptomat e zgjerimit të prostatës?
-Vështirësi në fillimin ose ndalimin e urinimit;
-Një rrjedhje të dobët urinare;
-Një nevojë e vazhdueshme dhe urgjente për urinim, veçanërisht gjatë natës;
-Një ndjenjë që fshikëza nuk është bosh edhe pas urinimit;
-Në disa raste, dhimbje barku të forta për shkak të mbajtjes së urinës.
Komplikacionet e zgjerimit të prostatës
-Infeksion i fshikëzës – për shkak të qëndrimit të urinës pasi fshikëza nuk është plotësisht bosh;
-Gurë në fshikëz;
-Zgjerimi i prostatës ndikon në cilësinë e jetës për shkak të urinimit të vazhdueshëm gjatë natës dhe mosmbajtjes;
-Shumë rrallë, për shkak të mbajtjes së urinës mund të shkaktohen probleme në funksionin e veshkave.

  1. Faktorët e rrezikut të cilat NUK mund t’i kontrolloni
Rritja në moshë është një nga faktorët kryesorë të rrezikut për kancerin e prostatës, veçanërisht pasa moshës 50 vjeç. Pas moshës 70 vjeçare, studimet tregojnë se shumica e meshkujve kanë një formë të kancerit të prostatës, edhe pse mund të mos kenë simptoma të jashtme. Kanceri i prostatës lidhet edhe me trashëgiminë familjare. Kur ke një baba apo një vëlla që vuan nga kanceri i prostatës rreziku është i dyfishtë.

  1. Faktorët e rrezikut të cilat MUND t’i kontrolloni
Duket se dietat ushqimore luajnë një rol në zhvillimin e kancerit të prostatës, që është më shumë e zakonshme në vendet ku mishi dhe ushqimet me yndyrë janë më të përdorshme. Arsyet e kësaj lidhjeje janë të paqarta. Ushqimet me yndyrë dhe mishit i kuq mund të rrisin nivelet e hormonit mashkullor.  Dhe kjo mund të  ndikojë në zhvillimin e qelizave kanceroze të prostatës. Edhe dietat jo të pasura me fruta e perime ndikojnë në sëmundje.

  1. Mitet rreth kancerit të prostatës
Këto janë disa nga gjërat që nuk do të shkaktojnë kancer të prostatës: Seks i shumtë dhe masturbim. Nëse keni një prostatë të zgjeruar, kjo nuk do të thotë se keni rrezik të zhvilloni më shumë kancerin e prostatës. Hulumtuesit po bëjnë studime rreth përdorimit të alkoolit, në rolin që luan në zhvillimin e kancerit.

  1. A mund të gjendet kollaj kanceri i prostatës?
Testet vizuale janë në dispozicion për të gjetur kancerin e prostatës më herët, por nuk është e nevojshme që të teste urinore në çdo moshë. Testet mund të gjejnë kancere që janë po zhvillohen shumë ngadalë dhe se trajtimet mjekësore nuk sjellin përfitime. Madje edhe vetë trajtimet mund të sjellin efekte anësore serioze. Shoqata Amerikane e Kancereve këshillon meshkujt të flasin me një doktor në lidhje me testet dhe sasinë e tyre, duke filluar: 50 teste për meshkujt që kanë rrezik të mesëm dhe që presin të jetojnë për të paktën dhe 10 vjet të tjera; 45 teste për meshkujt me rrezik të lartë; 40 për meshkujt që janë diagnostikuar në moshë të re.

  1. Testet mjekësore “DRE” dhe “PSA”
Doktori në fillim mund t’ju bëjë testin dixhital të zorrës së trashë (DRE) për të ndjerë vendet e vështira të prostatës. Pas një diskutimi me doktorin, një analizë gjaku mund të hyjë në punë për të gjetur antigjenin specific të prostatës (PSA), një proteinë të prodhuar nga qelizat e prostatës. Një nivel i lartë mund të tregojë një shans më të madh të mundësisë që ju të keni kancer. Por mund të ndodhë që të keni një nivel normal të PSA-së por përsëri të vuani nga kanceri i prostatës.

  1. Rezultatet e testit “PSA”
Një nivel normal i PSA-së konsiderohet të jetë nën 4 nangramë/milimetër gjaku, ndërsa PSA-ja mbi 10, tregon rrezik të lartë të kancerit. Por ka edhe përjashtime, për shembull: Ka meshkuj me kancer prostate por me PSA më të vogël se 4. Nëse të dy testet, si ajo e PSA-së dhe ajo e “DRE”-së janë të parregullta, atëherë doktori duhet të bëjë teste të tjera.

  1. Biopsia e Kancerit të Prostatës
Nëse një test fizik ose testi “PSA” ju nxjerrin me problem, doktori juaj duhet t’ju rekomandojë një biopsy. Një gjilpërë futet përmes murit të rektumit. Mostra të shumta indesh hiqen dhe ekzaminohen me mikroskop. Biopsia është mënyra  më e mirë për të kapur kancerin dhe për të zbuluar nëse është agresiv apo jo

  1. Biopsia dhe Sistemi “Gleason”
Një patolog kërkon për anomali qelizash dhe analizon 1 në 5 inde. Shuma e dy analizave me sistemin Gleason është rezultati përfundimtar. Këto rezultate caktojnë shanset e përhapjes së sëmundjes. Ato renditen, nga 2 në më pak agresive deri në 10, në kancer shumë agresiv. Sistemi Gleason na ndihmon të gjejmë trajtimin e duhur për sëmundjen.

  1. Imazhi i kancerit të prostatës
Disa meshkuj mund të kenë nevojë për teste të tjera shtesë për të parë nëse kanceri është përhapur përtej prostatës. Këto teste mund të përfshija testin me Ultratinguj, një skanim CT, ose skanimin e tipit MRI. Gjithashtu përdoren testime për të parë nëse kanceri është përhapur nëpër kocka.

  1. Fazat e kancerit të prostatës
Fazat e kancerit përdoren për të përshkruar sa është përhapur kanceri i prostatës dhe të ndihmon për të përcaktuar trajtimin më të mirë. Faza e Parë: Kanceri është i vogël dhe ende brenda prostatës; Faza e Dytë: Kanceri ka avancuar më shumë, por ende i mbyllur brenda prostatës; Faza e Tretë: Kanceri është përhapur në pjesët e jashtme të prostatës; Faza e Katërt: Kanceri është përhapur në nyjet limfatike, organet e afërta si fshikëza ose rektumi, apo në organet e largëta si kockat apo mushkëritë.

  1. Përqindja e mbijetesës për personat që kanë kancer prostate
Lajmi i mirë për kancerin e prostatës është se zakonisht rriten ngadalë. 9 në 10 raste të prostatës, sëmundja gjendet në fazat e para.  Nuk është me rrezik për jetën, dhe meshkujt mund të jetojnë për një kohë të gjatë. Kur sëmundja përhapet në zona të ndryshme, përqindja e mbijetesës zbret në 28%. Por këto shifra janë për meshkujt që janë diagnostikuar të paktën 5 vjet më parë.

  1. Trajtimi: Të presim e të shikojmë
Me kancer me rrezik të ulët, një opsion është të presim e të shikojmë. Kjo përcaktohet nga biopsia dhe testet PSA dhe DRE. Doktori juaj do t’ju bëjë teste periodike në kohë të ndryshme. Trajtime të tjera – me rrezik problemesh urinare dhe seksuale – mund të mos jenë të nevojshme. Disa meshkuj që janë më të vjetër ose që kanë kushte shëndetësore serioze mund të mos kenë nevojë për trajtim. Megjithatë, trajtimet ‘agresive’ janë të rekomanduara për meshkujt më të rinj ose për ata që kanë sëmundje agresive.

  1. Trajtim: Terapi me rrezatim
Rrezet e jashtme për të vrarë qelizat kanceroze mund të përdoren si trajtim i parë  ose pas operacionit të kancerit të prostatës. Ajo gjithashtu mund të ndihmojë në lehtësimin e dhimbjeve të kockave nga përhapja e kancerit. Lodhja, problemet urinare dhe diarreja janë efekte të mundshme anësore.


  1. Trajtim: Kirurgjia
Duke e hequr prostatën, ose prostatektomia radikale, përdoret për të eliminuar kancerin kur është i mbyllur në prostatë. Teknikat e reja përdorin prerje të vogla dhe kërkojnë të shmangin dëmtimin e qëndrave nervore që ndodhen aty pranë. Nëse edhe nyjet limfatike janë kanceroze, prostatektomia nuk është alternativa më e mirë për t’u përdorur. Kirurgjia mund të ndikojnë në funksionin urinar dhe seksual, por përmirësohen me kalimin e kohës.

  1. Trajtim: Terapia Hormonale
Terapia Hormonale mund të ngadalësoje zhvillimin e kancerit, por nëse nuk përdoret sëbashku me një terapi tjetër, nuk mund ta eliminojë kancerin. Drogërat ose hormonet bllokojnë ose ndalojnë prodhimin e testosteroneve dhe hormoneve të tjera mashkullore, të quajtura androgjenë. Efektet anësore mund të përfshijnë djeie, shtim në peshë dhe impotencë.

  1. Trajtim: Kimioterapia
Kimioterapia vret qelizat e kancerit në të gjithë trupin, përfshi edhe ato jashtë prostatës, kështu që përdoret për kancer të zhvilluar dhe për kancer që nuk i përgjigjet pozitivisht terapisë hormonale. Trajtimi është një cikël që zgjat 3-6 muaj. Meqë kimioterapia vret qelizat e trupit, mund të pësoni rënie flokësh ose plagë në gojë. Disa efekte të tjera anësore janë të përzierat, të vjerllat dhe lodhja.

  1. Trajtim: Krioterapia
Krioterapia ngrin ose vret qelizat kanceroze brenda prostatës. Nuk është e përdorur gjerësisht sepse nuk është shumë e dalluar për efektivitetin e saj afatgjatë. Koha shërimit është më e gjatë. Sepse ngrirja dëmton nervat, dhe 80% e meshkujve bëhen impotent pas krioterapisë. Mund të ketë dhimbje të përkohshme ose ndjesi djegieje në fshikëz ose zorrë.

  1. Trajtim: Vaksina për kancerin e prostatës
Vaksina është e projektuar për të trajtuar, jo për të parandaluar kancerin e prostatës duke nxitur sistemin imunitar të sulmojë qelizat e kancerit të prostatës. Qelizat imune largohen nga gjaku, e aktivizohen për të luftuar kancerin, e më pas rikthehen në gjak. Tre cikle ndodhin gjatë një muaji. Vaksina përdoret për kancerin e avancuar të prostatës që nuk i përgjigjet më terapisë hormonale. Efektet anësore: lodhje, të vjella, ethe.

  1. Shpresë për kancerin e avancuar
Doktori juaj do të vazhdojë të monitorojë nivelet e PSA-së dhe mund të bëjë teste të tjera pas trajtimit për kancerin e prostatës. Nëse kanceri përhapet në pjesët e tjera të trupit, rekomandohen trajtime shtesë. Mënyra e jetesës ndikon në sëmundje gjithashtu. Një studim zbuloi se të mbijetuarit e kancerit të prostatës që bëjnë ushtrime fizike, kanë më pak gjasa të vdesin shpejt.

  1. Impotenca
Impotenca është një efekt anësor i trajtimeve të kancerit të prostatës. Kur meshkujt janë më të rinj, mund të ketë përmirësime. E vështirë do jetë për ata mbi 70 vjeç. Trajtime të tjera, si terapia me injeksion apo me pajisje vakum, mund t’ju hyjë në punë.

  1. Ushqimi për shëndetin
Një dietë e shëndetshme mund të jetë zgjidhja më e mirë për të mbijetuarit e kancerit që dëshirojnë të përmirësojnë shëndetin e tyre dhe që shpresojnë të ulin rrezikun e sëmundjes. Kjo përkthehet në : 5 ose më shumë fruta e perime në ditë; Drithtëra në vend të miellit dhe orizit të bardhës; Kufizim i mishit me yndyrë; Eliminim i mishit të përpunuar; Kufizim i alkoolit. Studimet na sugjerojnë spinaq, lëng portokalli, thjerrëza dhe ushqime që përmbajnë antioksidnatin likopen që më së shumti gjendet te domatja.

  1. Suplementet: Blini me kujdes
Bëni kujdes me suplementet që shiten për të parandaluar kancerin e prostatës. Disa substance bimore mund të ndërhyjnë në nivelet e PSA-së. Një studim 10-vjeçar tregoi rritje të rrezikut të kancerit për burrat që konsumonin suplemente me acid folik. Ndërsa vitamina E nuk është se ka ndonjë ndikim pozitiv në kancerin e prostatës. Konsultohuni me mjekun.

Related

Shëndet & estetikë 5152800740070730060

Arkivi

Kontakt

Name

Email *

Message *

STUDJESA PETROL

item