Fati i Kadaresë

Nga Dalina Buzi Kur u zgjova sot dhe mësova se ishte 80-vjetori i lindjes së shkrimtarit Ismail Kadare, më erdhi keq. Të jem e sinqe...

Nga Dalina Buzi

Kur u zgjova sot dhe mësova se ishte 80-vjetori i lindjes së shkrimtarit Ismail Kadare, më erdhi keq. Të jem e sinqertë, sado që mundohemi të bëjmë “politikisht korrektin” e t’i urojmë shkrimtarit “U bëfsh 100 vjeç”, jemi të ndërgjegjshëm që mosha 80-vjeçare nuk na jep përfytyrimin e një njeriu që ka përpara vetes edhe 20 vjet të tjera krijmtari me të njëjtën energji sa ka shkruar deri tani. Ashtu qoftë! Uroj unë, por shkencërisht, edhe deri këtu Kadare i ka kapërcyer kufijtë që të paktën në Shqipëri, të moshuarit në mos ua vendos sëmundja apo jeta e vështirë, ia vendosin vetes. Pak e nga pak trupi dhe mendja dobësohet…derisa biologjikisht ai e të gjithë ne largohemi nga jeta. Kështu ka ndodhur me gjyshërit tanë, kështu ka ndodhur me të gjithë tokësorët e kësaj bote ndër shekuj.
Dhe në këtë ditëlindje të tij të 80-të, fillova të mendoj se sa shumë trysni kemi ushtruar mbi njeriun që në të vërtetë, nuk i pati asnjë detyrim financiar e moral Shqipërisë – siç ja kanë patur udhëheqësit e ministrat – përveçse shkruajti për të. I vumë qindra epitete, I kërkuam shumë llogari (madje shpesh po aq shumë sa politikanëve tanë), e gjykuam për sjellje që nuk ndërhynin aspak tek misioni i tij si shkrimtar. E ngritëm, e rrëzuam, e shpërbëmë, e copëtuam dhe të gjithë këtë e bëmë sepse në të vërtetë, thellë-thellë, u përfshimë në një “sfidë” përsonale për ta zbritur aty nga ku ne e dinim se ai qëndronte i fuqishëm: Në majën e Olimpit të kulturës  shqiptare.
Fillimisht e dashuruam Kadarenë si një talent i rrallë në letërsi, mjeshtër i gjuhës dhe i figuracionit, ironisë dhe nënkuptimeve, europian në stilin e tij edhe pse i izoluar nga Europa. Ia mësuam përmendësh vjershat, tekstet e këngëve me poezitë e tij, librat që ai shkroi, filmat mbështetur mbi veprat e tij.
Më pas u morëm me Kadarenë “azilkërkues”. E quajtëm Kadarenë “Mosmirënjohws të regjimit”, “Tradhëtar kombi”, “Egoist”, edhe pse historia tregoi se shkrimtari i shërbeu më shumë këtij vendi dhe u tregua më atdhedashës se shumë nga ata që qëndruan këtu dhe e zhvatën financiarisht e moralisht Shqipërinë, me flamurin “Kuqezi” nëpër protesta e foto profili.
Pastaj ai u bë “Kadareja I botës”. Përcillnim me krenari lajmet për sukseset e tij dhe librat që janë botuar në mbi 45 gjuhë të botës, çmimet që merrte dhe vlerësimet e shkrimtarëve të tjerë të mëdhenj për shkrimtarin shqiptar.
Por shtypi i lirë bashkë me entuziazmin e arritjeve të Kadaresë në botë, i dha hapësirë edhe një procesi të mundimshëm, që unë do ta konsideroja më të ashprin, atë të “çmitizimit” të shkrimtarit tonë.
Me dëshirën e madhe (dhe tërësisht natyrale) për ta zbritur në tokë, e lamë mënjanë letërsinë e tij dhe u morëm me Kadarenë njeri.
Fillimisht ishte Kadareja “servil i komunizmit”, aq sa shumë ranë dakord që ai më mirë të mos kishte shkruar më e të mbyllej në një qeli burgu për rebelim ndaj pushtetit të komunistëve, sesa të shkruante mirë për qeverisjen e Enver Hoxhes. E ndërkohë nuk u morëm kurrë (dhe akoma s’merren edhe pse rrugë e ndërtesa mbajnë emra të tyre) me dhjetëra shkrimtarë e artistë të tjerë, patetizmat e të cilëve arrinin deri në jargavitje shpesh të panevojshme ndaj sistemit. Nga ana e tij, shkrimtari, të paktën brenda rregullave të oborrit, sillte një frymë më moderne dhe siç tashmë dihet, përpiqej të krijonte një ekuilibër mes autocensurës në burgun komunist (si gati 3 milionë qytetarë të tjerë të këtij vendi) dhe rebelimit ndaj sistemit (kujtojmë “Pallatin e Ëndrrave), duke dëshmuar të paktën një luftë të brendshme krejt natyrale nën një regjim të ashpër me atë çfarë nuk i rrezikonte jetën dhe familjen dhe me atë çfarë nuk i rrezikonte lirinë dhe identitetin e tij si shkrimtar.
Nga “servil i pushtetit” (tashmë një refren i njohur ky), kaluam tek Kadareja nobelist. E duartrokitëm shkrimtarin tonë për përfshirjen në listën e kandidatëve për çmimin më të madh të letërsisë, Nobel, me të njëjtin ovacion sa edhe mbështetëm ata që mendonin se vendimet e tij personale nuk e bënin kandidat të merituar.
Me shtimin e mediave, kur të gjithë morën të drejtën e opinionit dhe kur Kadareja padyshim ishte një garanci për lexueshmëri/shikueshmëri, nisëm me kazmë e lopatë të copëtonim më tepër staturën e tij, duke lënë mënjanë kontributin si shkrimtar dhe duke u përqëndruar tek ana njerëzore.
Donim jo vetëm ta zbrisnim në tokë, por në pamundësi për t’u ngjitur e për ta takuar atje lart, donim ta tërhiqnim e ta shtrinim poshtë nesh që ta shihnim nga sipër. U ngritën kundër tij jo vetëm bashkë-vuajtës të regjimit, por edhe të rinj, konspiracionistë e çdokush që kishte akses në mikrofon apo në shtyp.
U morëm me Kadarenë baba, por nuk e justifikuam si baballarë. Na ra në dorë një ngjarje si ajo e “prishjes së dashurisë” mes vajzës së tij dhe një djali, një lidhje që Kadare-baba e kundërshtonte dhe për një kohë të gjatë e kthyem në lajmin e ditës. Pa dashur t’i japë pafajësinë shkrimtarit (se kam qënë e porsalindur kur ka ndodhur kjo ngjarje, e cila vazhdon të ketë rrëfim të njëanshëm), të paktën nuk besoj në shfryrjen masive, kur askush nuk ishte i pranishëm në ngjarje dhe për më tepër, kur një pjesë, si nëna e baballarë që ishin, nuk ishin vendosur përpara “sprovave ‘të tilla të vërtetonin të kundërtën. Flas kot dhe unë! Por ç’rëndësi ka se çfarë do të bënim ne si prindër? E rëndësishme është që Kaderenë ta kishim përballë vetes e jo ta shihnim më nga poshtë!
Më pas Kadarenë e bëmë edhe personazh showbizi, diskutuam tradhëtitë e tij bashkëshortore, ftohtësinë në takime me adhurues të rastësishëm në rrugë, postuam foto paparaci nga shëtitje në Tiranë apo Paris apo diskutuam për acarimet që ai kishte si banor, me ndërtimet përpara pallatit ku jetonte.
Madje, fenomenin anti-Kadare e kthyem në “modë”. Grupe intelektualësh që nuk kishin një vepër të tyren për çfarë të intrigonin publikun, e përdorën Kadarenë si “veprën” e vetme për të rënë në sy, duke i dalë vazhdimisht kundër. Madje aq sa edhe unë vetë e pranoj që për disa kohë në të 20-tat e mia, në një përpjekje për t’u vetëkonsideruar “anti-konformiste” edhe i përgëzoja, në respekt të mendimit të kundërt, pavarësisht se në naivitetin tim nuk arrija të kuptoja se ai “mendimi kundër” nuk ishte detyrimisht “mendimi i lirë”, por shpesh një “mendim kompleksiv” që vinte për më tepër, nga ata që recitonin përmendësh çdo varg romani të Kadaresë dhe e përdornin në subkoshiencë si njësi matëse për letërsi të mirë.
Dhe së fundmi, në kohën e lirisë më të madhe të shqiptarit për t’u shprehur lirisht dhe për t’u vetë-ndjerë “publik” nëpërmjet rrjeteve sociale, pavarësisht kulturës dhe eksperiencës në formulimin e një mendimi, kemi edhe batutaxhinj Kadareje, Kadare-meme adoloshentësh apo opinionistë Anti-Kadareje për ca klikime qokaxhinjsh.
Në këtë 80-vjetor të Kadaresë, mendoj fort se shkrimtari ynë ka pasur proçesin më të dhimbshëm të demistifikimit në historinë shqiptare. Jo se s’duhet të bëhej. Çmitizimi është i natyrshëm për të gjithë të mëdhenjtë e botës, por të gjitha historitë e tyre të incestit, tradhëtive, bixhozit, alkolit, shërbimeve ndaj oborreve mbretërorë, zbehjeve periodike në krijmtari, kanë qënë dhe janë pranuar thjesht si satelitë rreth staturës së tyre në majën e Olimpit, të cilat herë pas here ndihmojnë për një “kthjellim” të tokësorëve, se në madhështinë e tyre, legjendat në fund të fundit vijnë nga mitra grash që jetojnë në tokë e rriten në qytete si tonat. Por kurrsesi, nuk mund të shërbejnë këto detaje, për të rrëzuar atë që nuk e kemi vendosur sipër në majë as ne, as Enver Hoxha, as Franca, por fillimisht talenti i tij i jashtëzakonshëm, pasioni dhe puna.
Fati më i madh i Kadaresë është që në 80-vjetorin e tij është gjallë, gëzon shëndet, ende shkruan dhe ka shumë lexues, si shqiptarë ashtu edhe të huaj. Fatkeqësia më e madhe e Kadaresë është që gjatë gjithë periudhës së tij në Olimpin e letërsisë shqiptare, por edhe botërore, ka qënë gjallë dhe s’u dha shqiptarëve “privilegjin” ta ngrenin vetë në majë, siç e bëjnë tradicionalisht, kur të mëdhenjtë vdesin.

Related

Opinione 3601511321470183043

Arkivi

Kontakt

Name

Email *

Message *

STUDJESA PETROL

item